GELİŞİMLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR

GELİŞİMLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR

Büyüme

Bedenle ilgili değişmeyi ifade eder; bedenin boy ve ağılık yönünden artışı, biçim ve hacim yönünden değişmesi büyümedir.

NOT :Büyüme ile gelişim birbirine karıştırılmamalıdır. Büyüme daha çok fiziksel özellikler için kullanılır; gelişim ise fiziksel özelliklerin yanı sıra zihinsel, duygusal, sosyal özellikleri de kapsayacak şekilde kullanılır.

Hazırolma

İnsanın belli bir gelişim görevini olgunlaşma ve öğrenme yoluyla yapabilecek düzeye gelmesidir. İlköğretim birinci sınıfa başlayan çocuğun kalem tutabilir düzeyde olması ya da dört işlemi kavrayacak düzeye gelmesi, hazırolmadır.

Olgunlaşma

İnsanın, belli bir yaşta kendisinden beklenilen bir davranışı yapabilecek yetkinliğe ulaşmasıdır. Kişinin doğuştan getirmiş olduğu potansiyelin, büyümeye bağlı ortaya çıkmasıyla oluşur; Hazırolma için de bir önkoşuldur. Ana sınıfına giden bir çocuğun parmaklarıyla makas tutabilecek düzeye gelmesi olgunlaşmadır.

Gelişim, olgunlaşmayı da içerir. Olgunlaşma, gelişim için ön koşuldur; dolayısıyla gelişim, olgunlaşmadan daha fazla bir şeydir; onu kapsar.

GELİŞİMİN TEMEL İLKELERİ

  1. gelişim süreklilik gösterir
  2. gelişim dönemler halinde betimlenebilir
  3. gelişim düzenli bir sırayı izler
  4. gelişimin hızı evrelere göre değişir
  5. gelişim baştan ayağa, içten dışa, merkezi bölgelerden uzaktaki organlar yönünde ve genelden özele doğru gerçekleşir
  6. gelişimde bireysel ayrılıklar vardır
  7. yaşamın değişik dönemlerinde farklı türden gelişeler önem kazanır
  8. gelişim hem kalıtımdan, hem de çevreden etkilenir
  9. gelişim, organizmanın çeşitli kısımları için farklı oran ve hızlarda gerçekleşir
  10. gelişim alanları birbirleriyle ilişkilidir.

 

GELİŞİMİ ETKİLEYEN TEMEL FAKTÖRLER

 Kalıtım

bireyin, doğumla birlikte anne-babasından getirdiği tüm özellikleri kapsar. Anne ve babasından taşınan genlerin baskın karakterleri, çocuğun kişiliği üzerinde etkili olabilmektedir. Örneğin; zekanın sınırları kalıtım tarafından belirlenir; çevre, bu sınırlar içinde zeka düzeyini etkileyebilmektedir. Buna karşılık dışadönüklük, vefa, kaygı gibi bir takım kişilik özellikleri, zekaya göre daha az kalıtımsal görünmektedir.

Çevre

Bireyin gelişimine etki eden dış uyarıcıları kapsamaktadır. Kalıtıma bağlı gizilgüçler çevre etkisine bağlı olarak gelişebilmekte ya da körelebilmektedir.

Çevre faktörü, üç evrede incelenebilir:

·         Doğum öncesi evre : Anne karnında geçen süredeki dış etkilenmeleri kapsar. Annenin kullandığı ilaçlar ya da zararlı alışkanlıklar bu evrede etkilidir.

·         Doğum sırası : Göbek kordonunun bebeğin boynuna dolanması, uzman olmayanların bilinçsiz müdahaleleri gibi doğum sırasında yaşanan olumsuzlukları kapsar.

·         Doğum sonrası : Beslenme düzeni, hastalık ve kazalar, aşılanma düzeni, aile düzeni, eğitim olanakları, kitle iletişim araçları, arkadaş çevresi gibi yaşam koşullarını içeren dönemdir.

GELİŞİM DÖNEMLERİ ve GELİŞİM GÖREVLERİ

·         Bebeklik ile ilk çocukluk dönemi ve gelişim görevleri (okul öncesi dönem / 0 – 6 yaş)

1.      yürümeyi öğrenme.

2.     konuşmayı öğrenme.

3.     beden artıklarının atılmasını kontrol etmeyi öğrenme.

4.     sosyal ve fiziksel gerçekliği tanımlamak için kavramlar oluşturma ve dili öğrenme.

5.     okumaya hazır hale gelme.

6.     yemek yeme, kendi başına giyinebilme, elini yüzünü yıkama gibi özbakım becerilerini edinme.

7.      el – göz uyumunu sağlamaya başlama.

8.     cinsel farklılıkları öğrenme ve cinsel kimliğini kazanmaya başlama.

9.     büyük ölçüde anne-babalarını model alarak, yaşıtları, kardeşleri ve anne-babalarıyla ilişki kurmayı öğrenme, onlara yönelik duygularının farkında olmaya başlama.

10. yanlış ve doğruya ilişkin toplumsal kuralları ve toplumsal rolleri öğrenmeye başlama; doğru ve yanlış ayrımıyla birlikte vicdan gelişimi sağlama.

·         İkinci çocukluk dönemi ve gelişim ödevleri (ilköğretim / 7 – 11 yaş)

1.      gündelik oyunlar için gerekli fiziksel becerileri öğrenme.

2.     okuma, yazma ve hesap ile ilgili temel becerileri geliştirme.

3.     gündelik yaşam için gerekli kavramları geliştirme.

4.     sosyal grup ve kurumlara karşı tutum geliştirme.

5.     vicdan, ahlak ve değerler sistemi geliştirme.

6.     kendine karşı yararlı tutumlar oluşturma.

7.      sosyal gelişimine bağlı olarak yaşıtlarıyla iyi geçinmeyi öğrenme, kişiler arası ilişkilerini zenginleştirme.

8.     kendisi için model olan yetişkinleri örnek alarak cinsiyetine uygun rolü geliştirme.

9.     kendi kararlarını vermesine ve sorumluluk almasına olanak sağlanırsa, kişisel bağımsızlığını kazanmaya başlama.

·         Ergenlik dönemi ve gelişim görevleri (ortaöğretim / 12 – 17  yaş)

1.      erkeksi ya da kadınsı sosyal role erişme.

2.     bedenini kabul etme ve etkili bir şekilde kullanma.

3.     evlilik ve aile hayatına hazırlanma.

4.     bir değerler sistemi ve ahlak sistemi edinme.

5.     toplumsal açıdan sorumlu davranışı isteme ve toplumsal görevleri yerine getirebilme.

6.     sosyal davranışların gelişmeye devam etmesine bağlı olarak karşı cins yaşıtlarıyla daha olgun ilişkiler kurmayı başarma.

7.      anne-baba gibi yetişkinlerden bağımsız, duygusal özerklik kazanma.

8.     bir meslek için hazırlanma.

BEDENSEL ve DEVİMSEL GELİŞİM

1.      bedensel ve devinsel(motor) gelişim

2.     bilişsel gelişim

3.     kişilik gelişimi (psikoseksüel ve psikososyal gelişim)

4.     ahlak gelişimi

5.     sosyal gelişim

6.     duygusal gelişim

 Bedensel ve devinsel gelişim belirgin olarak gözlenebilir ve ölçülebilir nitelik taşır. Bebeğin boyundaki, kilosundaki değişme kolayca anlaşılabilir; emeklemesi, nesneleri tutmaya başlaması gözlenebilir. Oysa duygusal ve zihinsel gelişimi hemen belirleme olanağı yoktur.

Doğum öncesi gelişimin gerçekleştiği anne karnı, normal koşullar altında bebeğin sağlıklı gelişimi için en uygun koşulları sağlar. Ancak anne karnındaki gelişimi etkileyebilecek olumsuz koşullar, bebeğin hem doğum öncesi hem de doğum sonrası gelişiminde sorunlara yol açabilir.

Okul öncesi dönemdeki çocukların bağışıklık sistemi enfeksiyon hastalıkları ile başa çıkabilecek  güçte değildir. Bu nedenle çocukların bulaşıcı hastalıklardan özenle korunması ve tüm aşılarının zamanında yapılması gerekmektedir.

Bu dönemde erkek çocukları kızlardan daha uzun ve ağır olmalarına karşılık, kız çocuklarının ince motor kaslarının gelişimi, erkek çocuklardan biraz daha ileridir. Bu durum göz önüne alınarak aynı yaşlarda, farklı cinsiyetteki çocukların ince motor beceri gerektiren düğme iliklemek, makas kullanmak gibi işlerdeki başarılarını karşılaştırmamak gerekir. Üstelik, aynı yaş ve cinsiyetteki çocuklar arasında da bireysel farklılıklara dayalı olarak ortaya çıkan beceri farklılıklarının olabileceği unutulmamalıdır.

Özellikle 7 – 12 yaşlarındaki çocuklar ağır işler yapmaya hazır değildirler. Ağır işler yapmaya hazır değildirler. Ağır işler onların kemik yapılarını kolayca bozabilir. Bu nedenler gelişmiş ülkelerde çocukların çalıştırılması yasalarla engellenmiştir.

Yorum Yaz