TÜRKİYE'DE İLKOKUMA YAZMA ÖĞRETİMİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ



A- GENEL BAKIŞ


Ülkemizde okuma yazma öğretiminin gelişimi şu şekilde özetlenebilir:

- Ülkemizde yaklaşık bin yıldan beri Arap harfleriyle okuma yazma öğretimi harf yöntemine uygun olarak yapılıyordu.

- Okuma yazmada Dr. Rüştü (1852de)"elif" mertek gibi,"Be" tekne gibi "te" ona benzer diyerek harflerle nesneleri çağrıştırarak öğretim yapıyordu. Uyguladığı yöntem harfle öğretimdi.

- Selim Sabit Efendi 1874te Elifba-i Osmani adlı bir alfabe yazdı. Harflerle ilgili sorular sorularak harfler kavratılıyordu.

- Okuma yazma öğretimiyle hayat Bilgisi dersi arasında ilişki kurulması 1892de başlıyor.

- 1913te yayınlanan Mektebi İptidaiye Müfredatında (İlkokul Programında) Satı Bey, okuma yazmada harf yöntemi öneriyor.

- Yöntem konusunda ilk ciddi öneri Nüzhet Sabit tarafından "Kelime Usulüyle Elifba" eseriyle oluyor. Çözümleme yönteminin savunucusu Nüzhet Sabitle , Harf Yönteminin savunucusu Satı Bey yöntem konusunda tartışıyorlar.

- İlkokuma yazma konusunda ilk ciddi çalışma 1924 yılında "Alfabe Kongresinde" yapılıyor. "Ses" yöntemiyle "sözcük" yöntemlerinden birinin seçilmesi 1924 ilkokul programında öğretmene bırakılıyor. İki yıl uygulamadan sonra Harf ve Ses yöntemiyle okuma yazma Heceleme ile sonuçlanıyor. Harf ve ses yöntemi yasaklanıyor.

- İlkokuma yazma öğretiminde "Sözcük" ve "Karma Yöntem" 1926 İlkokul programında öngörülüyor. "Decroli Usuluyle İlkokuma Yazma Öğretimi" adlı kitap Sadrettin Celal Anten tarafından Türkçeye çevrilmesiyle 1936 ilkokul programıyla ilkokuma yazma öğretiminde cümle öğretimi esas olarak alınıyor.( Güleryüz, 2000 S:88)

- 1948 ve 1982 de de aynı şekilde devam ediyor.

- 2563 sayılı Tebliğler Dergisinde yer alan kararla Türkçe Dersi Öğretim Programı değişmiştir. Buna göre 1982 yılından bu yana uygulanmakta olan Çözümleme yöntemi yerini Ses Temelli Cümle Yöntemine bırakıyor.






B- CUMHURİYETİN KURULUŞ YILLARINDAKİ PROGRAM


İlk mekteplerin Müfredat Programının İlkokuma-yazma "Alfabe Öğretiminde Muhtelif Usuller" başlığı altında aşağıdaki metotlara yer verilmektedir:

1-Tesmiye Usulü ( Adlandırma, İsimlendirme Metodu ) : Harfleri önce (a) , be (b) , cim (c) , dal (d) , sin(s) gibi isimleriyle belirtip sonra heceler ve kelime oluşturmaktan ibarettir. İsimden sese dönüşüm güç olduğundan bu yöntem heceleme ile sonuçlanmaktadır. Bu yöntem ile alfabe okumak yasaktır.

2-Savti Usul (Ses Metodu) : Bu metotta önce kelimeler hecelere, heceler seslere çözümlendikten sonra çıkarılan sesin harfi yazdırılır.

3-Kelime Usulü : Bu metotta harfler ve heceler öğretilmeden doğrudan doğrudan kısa cümleler içindeki kelimeler öğretilir.

4-Muhtalit ( Karışık) Usul : Ses metodu ile kelime metodunun karışımından meydana gelmiştir. Bu metot ile öğretim yapılırken sesler somut olarak mesela be (b), cim (c), kaf (k) şeklinde telaffuz ettirilmeyerek kendilerinden sonra gelen ses ile birlikte ( örneğin; baba, baca, ada, kaba gibi) anlamlı kelime ve heceler içinde öğretilecektir.( Dikmen, S:18)





C- 1936 İLKOKUL PROGRAMI

"İlkokuma yazmada basit cümle ve kelimelerden harekete geçilmek suretiyle terkibi-tahlili (birleşim-çözümleme) bir yoldan yürünerek okuma yazma mekanizması kazandırılacaktır" şeklinde ifade edilmektedir. Yani 1936 programında kısa, basit cümle ve kelimeleri başlangıç kabul edip sentez ve çözümleme ile öğretilmesi öngörülmüştür. Cümle yöntemi esas olmak üzere harf metodunun da uygulanabileceği ifade edilmiştir.( Güleryüz, 2000 S: 88)





D- 1948 İLKOKUL PROGRAMI

"İlkokuma ve yazmaya, basit cümlelerle başlanacaktır. Zamanla bu cümleler kelimelere, kelimeler hecelere, heceler ise harflere bölünecektir. Bu çözümlemeler sonunda elde edilen kelime, hece ve harfle yeni cümleler ve kelimeler teşkil edilecektir" şeklinde ifade edilmiştir. Ancak çözümleme metodu Cumhuriyetin kuruluş yıllarında öngörülmekle birlikte buna uygun bir kitabın olmaması sebebiyle 1948e kadar kullanılmamıştır. 1948 de uygulanmaya başlanmasıyla birlikte olumlu sonuçlar alınmıştır. .( Güleryüz, 2000 S: 89)




E-1968 VE 1982 İLKOKUL PROGRAMI :

"İlkokuma ve yazmaya, öğrencilerin anlayabileceği kısa cümlelerle başlanmalıdır. Zamanla bu cümleler kelimelere, kelimeler hecelere bölünmelidir. Daha sonra heceler içindeki harflerin sesleri sezdirilmeye çalışılmalıdır. Bu çözümlemeler sonunda elde edilen kelime, hece ve verilen harflerle yeni cümle ve kelimeler kurulmalıdır" şeklinde ifade edilmiştir. 1948 ilkokul programından farkı ise; büyük ve temel harflerin birlikte öğretilmesidir. ( Güleryüz, 2000 S: 89)

sayın arkadaşlar